Procenty na wagę złota

Na początku musimy zacząć od tego, że samo przekroczenie 5% progu wyborczego nie oznacza jeszcze pełnego sukcesu wyborczego. Partia wchodzi do Sejmu i otrzymuje finansowanie z państwa, ale najczęściej oznacza to zbyt małą liczbę posłów, by utworzyć klub w Sejmie (minimum 15 posłów). Historycznie Konfederacja w 2019 roku otrzymała 6,8% poparcia i wprowadziła tylko 11 posłów, co oznacza bardzo niekorzystny podział mandatów i niewspółmiernie małą nagrodę za 1 200 000 głosów. PSL w 2015 roku otrzymał niewiele ponad 5,10% i otrzymał 16 posłów, co porównując do sytuacji Konfederacji, można potraktować jako dobry wynik. Później w trakcie kadencji PSL musiał intensywnie bronić swojego klubu poselskiego i posiłkować się transferami z innych partii.

Przeanalizowaliśmy jak obecnie wyniki w wyborach na poziomie 5,5%, 7,5% oraz 10% wpływałyby na wyniki Konfederacji, Lewicy oraz Polska 2050 i wynik z którego poziomu byłby dla tych partii korzystny pod względem podziału mandatów.

Poparcia na poziomie 5,5%

Żadna z partii nie mogłaby liczyć na powołanie klubu, a tak mała liczba mandatów wynika z tego, że mimo przekroczenia progu wyborczego w skali kraju realny próg wyborczy partie te przekraczają tylko w średnio co czwartym okręgu wyborczym. Widać też jak zmieniła się struktura wyborców Konfederacji od wyborów w 2019 roku (jest ona mniej rozproszona) która pozwala tej partii na zdobycie mandatów w okręgach na południu kraju.

Jeśli chodzi natomiast o województwa, to poszczególne partie mogłyby liczyć na następujący rozkład mandatów:

Lewica: po 2 mandaty w województwach dolnośląskim, mazowieckim, śląskim oraz po 1 mandacie w łódzkim i małopolskim.

Polska 2050: mazowieckie (2 mandaty), dolnośląskie, lubelskie, lubuskie, małopolskie, podlaskie, pomorskie i świętokrzyskie po 1 mandacie.

Konfederacja: małopolskie (3 mandaty), lubelskie, mazowieckie, podkarpackie (po dwa mandaty) oraz po jednym mandacie dolnośląskie, podlaskie i świętokrzyskie.

Poparcie na poziomie 7,5%

Co zmienia się dla tych partii, gdy ich poparcie wzrasta do 7,5%, czyli o 2 p.p. (prawie o ⅓ w stosunku do wyniku 5,5%)? Czy liczba mandatów rośnie proporcjonalnie?

W przypadku Konfederacji mogłaby ona liczyć na 26 mandatów, Polska 2050 na 27 miejsc a Lewica na 24 mandaty, czyli wzrost o 2.p.p. oznacza dla Konfederacji wzrost o 14 mandatów, dla Polska 2050 o 18 mandatów a dla Lewicy o 16 mandatów. Najwięcej zyskuje Polska 2050, dokładnie trzykrotnie, mimo że poparcie rośnie tylko o ⅓. W przypadku Lewicy wzrost jest też trzykrotny a Konfederacji nieco ponad dwukrotny.

Jak widać, warto postarać się o te dodatkowe 2 p.p., będąc w okolicach progu wyborczego. Oznacza to też, że ewentualne sojusze wyborcze, które mogą dodać więcej głosów, bardzo opłacają się partiom w okolicach progu wyborczego, dlatego też usilnie PSl poszukuje sojuszników czy w partii Gowina, czy w innych mniejszych partiach (PSL wyjątkowo dobrze wyszedł na sojuszu z Kukizem w 2019 roku).

Warto też pamiętać, że nawet wynik 7,5% co przy obecnej frekwencji oznacza ponad 1 300 000 głosów, nie oznacza gwarancji przekroczenia realnego progu wyborczego średnio w nieco poniżej połowie okręgów wyborczych do Sejmu. Lewica nawet z wynikiem 7,5% nadal nie miałaby mandatów na Podkarpaciu i w podlaskim zdobywając po trzy mandaty w mazowieckim, śląskim i dolnośląskim. Polska 2050 miałaby posłów we wszystkich województwach a najwięcej, bo 3 w mazowieckim, śląskim i wielkopolskim. Konfederacja nie miałaby posłów w kujawsko-pomorskim, lubuskim i zachodniopomorskim, ale za to miałaby aż 4 posłów z Mazowsza i Małopolski oraz po trzech z Podkarpacia i województwa śląskiego. Jak widać, inna struktura poparcia dla tych trzech partii wpływa na ich różne rozłożenie mandatów.

Poparcie na poziomie 10%

Teraz przeanalizujmy sytuację, gdy partie osiągają 10% poparcia. Przy tym wyniku Lewica mogłaby liczyć na 41 mandatów, Konfederacja na 47 mandatów a Polska 2050 na 42 mandaty co oznacza wzrost dla Lewicy o 17 mandatów dla Konfederacji o 21 mandatów a dla Polski 2050 o 15 mandatów. Pamiętajmy przy tym, że wzrost poparcia z 7,5% do 10% to dokładnie wzrost o ⅓ poparcia.

Wzrosty liczby mandatów nie są już tak duże, jak przy wzroście z 5,5% do 7,5%, ale nadal przewyższają wzrost poparcia. W przypadku Konfederacji ten przyrost mandatów jest prawie dwukrotny.

Nawet przy poparciu 10% co oznacza prawie 2 000 000 wyborców, partie nie wszędzie miałyby swoich posłów, a to oznacza, że nie wszędzie przekraczają realny próg wyborczy.

Lewica byłaby bez posłów w okręgach numer: 12, 14, 15, 17 i 22. Polska 2050 byłaby bez posła w okręgach numer 10 i 17, a Konfederacja byłaby bez posłów w okręgach numer 28, 39 oraz 40.

Jak widać takie, a nie inne skonstruowanie ordynacji wyborczej nie traktuje głosów wyborców w ten sam sposób, a wraz ze wzrostem poparcia wzrost mandatów nie jest proporcjonalny. Kluczowe mogą wydawać się tu dwa opisane progi: wzrost z 5,5% do 7,5% który dodaje prawie trzy razy więcej mandatów oraz wzrost z 7,5% do 10%, który bliski jest dwukrotnemu zwiększeniu mandatów i co ważne przydziela te mandaty w prawie wszystkich okręgach wyborczych. Szczególnie jeśli chodzi o Lewicę i Konfederację to czy te partie walczą o dodatkowe poparcie, będzie miało kluczowe znaczenie dla przyszłej koalicji rządzącej. Dodatkowe 20 mandatów dla Lewicy lub Konfederacji może zadecydować czy w Polsce będzie rządzić koalicja PiS z Konfederacją, czy opozycyjna złożona z KO, Polska 2050 i Lewicy.

Łukasz Pawłowski

Prezes OGB